परिचय
नेपालको सुनचाँदी उद्योगलाई व्यवस्थित, आधुनिक र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धी बनाउन सामूहिक लगानीको अवधारणामा स्थापित विश्वकर्मा गोल्ड एण्ड सिल्भर आर्टिसियन नेशनल ट्रेड सेभिङ्ग ग्रुप लिमिटेड (BGANTS Group Ltd) सार्वजनिक कम्पनी हो । सयौं सुनचाँदी व्यवसायीहरूको संयुक्त सेयर लगानीबाट स्थापना भएको यस कम्पनीको मूल उद्देश्य राज्यले निर्धारण गरेका नीति, कानुन तथा मापदण्डअनुसार गुणस्तरीय सुनचाँदीका गरगहना उत्पादन गरी व्यवसायीमार्फत उपभोक्तासम्म सर्वसुलभ रूपमा उपलब्ध गराउनु हो ।
हाल कम्पनीको मुख्य उत्पादन तथा बिक्री-वितरण केन्द्र बुटवलमा रहेको छ भने सम्पर्क कार्यालय चितवनमा सञ्चालनमा छ । निकट भविष्यमा मधेश प्रदेश र काठमाडौंमा शाखा विस्तार गर्ने योजना रहेको कम्पनीले क्रमशः सातै प्रदेशमा आफ्नो सेवा विस्तार गर्ने लक्ष्य लिएको छ । यसका साथै इच्छुक व्यवसायी तथा लगानीकर्तालाई सेयर लगानीमार्फत कम्पनीसँग आबद्ध हुन पनि आह्वान गरिएको छ ।
कम्पनी उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयअन्तर्गत कम्पनी रजिस्ट्रारको कार्यालयमा २०७६ साल साउन २२ गते कम्पनी ऐन, २०६३ अनुसार भरतपुर–१, चितवनलाई केन्द्रीय कार्यालय रहने गरी दर्ता भएको हो । त्यसपछि २०८२ साल मंसिर ३ गते नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघको एशोसियट सदस्यता प्राप्त गरी संस्थागत रूपमा थप विश्वास र पहिचान स्थापित गर्न सफल भएको छ ।
स्थापनाको उद्देश्य
विश्वकर्मा गोल्ड एण्ड सिल्भर आर्टिसियन नेशनल ट्रेड सेभिङ्ग ग्रुप लिमिटेड स्थापना गर्नुको प्रमुख उद्देश्य केवल व्यापार सञ्चालन गर्नु मात्र होइन, नेपालमै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको सुनचाँदी उद्योगको विकास गर्नु हो ।
कम्पनीले मुख्य रूपमा सुनचाँदी व्यवसायीहरूलाई मात्र सेयर सदस्य बनाउने अवधारणा अघि सारेको छ । संकलित पुँजीलाई अत्याधुनिक प्रविधिमा आधारित उद्योग स्थापना, उच्च गुणस्तरका गरगहना उत्पादन तथा अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार स्वदेश तथा विदेशमा व्यापार विस्तारमा उपयोग गर्ने दीर्घकालीन लक्ष्य राखिएको छ ।
यसका अतिरिक्त देशका सातै प्रदेशमा शाखा विस्तार गर्ने, आवश्यकताअनुसार विदेशमा समेत सम्बन्धित कम्पनी स्थापना गर्ने तथा नेपाली सुनचाँदी उद्योगलाई विश्व बजारसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्षम बनाउने उद्देश्य कम्पनीले लिएको छ ।
सामूहिक लगानी, आधुनिक प्रविधि, पारदर्शी व्यवस्थापन र गुणस्तरीय उत्पादनमार्फत नेपाली सुनचाँदी उद्योगलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने लक्ष्यसहित स्थापना भएको यो कम्पनी दीर्घकालीन औद्योगिक विकासको स्पष्ट दृष्टिकोण बोकेको संस्था हो ।
कम्पनीको विगत : संघर्ष, चुनौती र सिकाइको यात्रा
१. प्रारम्भिक अनुभव : अवसरसँगै चुनौतीको सामना
कम्पनीले आफ्नो अवधारणाअनुसार सेयर संकलनलाई तीव्रता दिँदै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको उत्पादन प्रणाली निर्माण गर्ने, आवश्यक पूर्वाधार विकास गर्ने तथा सुनचाँदीका गरगहनाको उत्पादन र बिक्री–वितरण सुरु गर्ने कार्यलाई योजनाबद्ध रूपमा अघि बढाएको थियो । प्रारम्भिक चरणमै कम्पनीले व्यवसाय विस्तारतर्फ उत्साहजनक गति लिएको थियो ।
तर कम्पनीले अपेक्षित गति लिन नपाउँदै विश्वव्यापी रूपमा फैलिएको कोभिड–१९ महामारी र त्यसपछि लागू भएको लामो बन्दाबन्दी (लकडाउन) ले सम्पूर्ण आर्थिक गतिविधिलाई गम्भीर रूपमा प्रभावित गर्यो । उत्पादन, आपूर्ति, बजार व्यवस्थापन तथा कारोबारका अधिकांश गतिविधि ठप्पजस्तै बने । महामारीको प्रभावबाट व्यवसाय विस्तार गर्ने कम्पनीको योजना स्वाभाविक रूपमा प्रभावित हुन पुग्यो ।
लकडाउनपछि विश्व अर्थतन्त्रमा देखिएको मन्दी, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्यमा भएको असामान्य वृद्धि तथा लगानीकर्ताको प्राथमिकतामा आएको परिवर्तनले सुनचाँदी उद्योगलाई थप चुनौतीपूर्ण बनायो । विश्वभरका केन्द्रीय बैंक, ठूला लगानीकर्ता तथा संस्थागत लगानीकर्ताले अन्य क्षेत्रमा गरिएको लगानीको तुलनामा सुनलाई सुरक्षित लगानीका रूपमा प्राथमिकता दिन थालेपछि सुनको मूल्य निरन्तर उकालो लाग्यो ।
यस परिवर्तनले गरगहनाको उपभोगमा प्रत्यक्ष असर पार्यो। सुनलाई आभूषणभन्दा पनि सुरक्षित सम्पत्तिका रूपमा हेर्ने प्रवृत्ति बढ्दै जाँदा विश्वभरका गरगहना उत्पादक तथा व्यवसायीको कारोबारमा उल्लेखनीय कमी आउन थाल्यो । यसको प्रभाव नेपाल पनि अछुतो रहन सकेन । नेपाली सुनचाँदी उद्योगसँगै विश्वकर्मा गोल्ड एण्ड सिल्भर आर्टिसियन नेशनल ट्रेड सेभिङ्ग ग्रुप लिमिटेड पनि यसबाट प्रभावित भयो । यद्यपि चुनौतीका बीच कम्पनीले आफ्नो दीर्घकालीन उद्देश्यलाई त्यागेन, बरु बदलिँदो परिस्थितिसँग अनुकूल हुने प्रयासलाई निरन्तरता दियो ।
२. दुष्प्रचार र त्यसको प्रभाव
व्यावसायिक चुनौतीसँग जुधिरहेका बेला कम्पनीले अर्को जटिल परिस्थितिको पनि सामना गर्नुपर्यो। बदलिँदो विश्व बजार, नयाँ व्यावसायिक अवधारणा तथा संस्थागत संरचनालाई लिएर केही स्वार्थ समूहले विभिन्न माध्यमबाट कम्पनीविरुद्ध योजनाबद्ध रूपमा नकारात्मक प्रचारप्रसार गरेको कम्पनीको अनुभव छ ।
सामाजिक सञ्जाल, केही अनलाइन प्लेटफर्म तथा अन्य सञ्चार माध्यममार्फत तथ्यभन्दा बढी अतिरञ्जित र भ्रामक सामग्री प्रसारण गरिँदा कम्पनीको छवि प्रभावित हुन पुग्यो । यस्ता गतिविधिले कम्पनीप्रति आम व्यवसायी तथा लगानीकर्ताबीच अनावश्यक भ्रम सिर्जना गर्नुका साथै कम्पनीको विस्तार योजनामा समेत केही समय अवरोध उत्पन्न गर्यो ।
यद्यपि कम्पनीले पारदर्शिता, कानुनी प्रक्रिया र संस्थागत उत्तरदायित्वलाई प्राथमिकतामा राख्दै ती चुनौतीको सामना गरेको जनाएको छ । समयसँगै यस्ता भ्रम क्रमशः चिर्दै कम्पनी पुनः आफ्नो लक्ष्यतर्फ अघि बढिरहेको छ ।
३. बुटवलबाट नयाँ सुरुवात
लगातारको नकारात्मक प्रचारप्रसार र व्यावसायिक सहजताका दृष्टिले कम्पनीले आफ्नो सञ्चालन प्रणालीमा पुनर्संरचना गर्ने निर्णय गर्यो । त्यसअनुसार नारायणगढ, चितवनस्थित कार्यालयलाई सम्पर्क कार्यालयका रूपमा कायम राखी उत्पादन, व्यवस्थापन तथा अधिकांश प्रशासनिक गतिविधि करिब तीन वर्षअघि बुटवलबाट सञ्चालन गर्ने व्यवस्था मिलाइयो ।
यस स्थानान्तरणले कम्पनीलाई नयाँ ढंगले पुनर्गठन गर्ने अवसर प्रदान गर्यो । व्यवस्थापन प्रणालीलाई थप प्रभावकारी बनाउने, उत्पादन प्रक्रियालाई व्यवस्थित गर्ने तथा व्यावसायिक गतिविधिलाई नयाँ रणनीतिअनुसार सञ्चालन गर्ने वातावरण तयार भयो ।
कुनै पनि संस्थाको विकास यात्रामा चुनौती अपरिहार्य हुन्छन् । विश्वकर्मा गोल्ड एण्ड सिल्भर आर्टिसियन नेशनल ट्रेड सेभिङ्ग ग्रुप लिमिटेडका लागि पनि प्रारम्भिक कठिनाइहरू अनुभव, सिकाइ र आत्मसुधारका आधार बनेका छन् । यही अनुभवलाई पुँजीका रूपमा उपयोग गर्दै कम्पनी आज नयाँ ऊर्जा र स्पष्ट दृष्टिका साथ अगाडि बढिरहेको छ ।
वर्तमान अवस्था : पुनरुत्थानको नयाँ अध्याय (Second Innings)
कम्पनीको सञ्चालन बुटवलबाट व्यवस्थित रूपमा अघि बढेपछि यसको कार्यसम्पादनमा उल्लेखनीय सुधार देखिन थालेको छ । व्यवस्थापन प्रणालीमा गरिएको पुनर्संरचना, कार्यशैलीमा अपनाइएको सुधार तथा बदलिँदो व्यावसायिक वातावरणअनुसार लिइएका नीतिगत निर्णयहरूले कम्पनीलाई पुनः गतिशील बनाएका छन् ।
उत्पादन, आपूर्ति, बिक्री–वितरण, प्रशासन तथा व्यवस्थापनका अधिकांश पक्षलाई समयानुकूल परिमार्जन गरिएको छ । आधुनिक सोच, व्यावसायिक अनुशासन र परिणाममुखी कार्यशैलीलाई प्राथमिकता दिँदै कम्पनीले आफ्ना केही परम्परागत अभ्यासहरूलाई समेत समयानुकूल संशोधन गरेको छ । त्यसको सकारात्मक प्रभाव उत्पादन क्षमता, सेवा प्रवाह र बजार विस्तारमा देखिन थालेको छ ।
अतीतका चुनौतीहरू कम्पनीका लागि कमजोरी नभई सिकाइका आधार बनेका छन् । ती अनुभवलाई आत्मसात् गर्दै कम्पनीले अब भविष्यतर्फ स्पष्ट योजना र नयाँ उत्साहका साथ अघि बढ्ने आधार तयार गरेको छ । यही कारण कम्पनी अहिले आफ्नो ‘सेकेन्ड इनिङ्स’ अर्थात् पुनरुत्थानको नयाँ अध्यायमा प्रवेश गरेको अनुभूति गर्न सकिन्छ ।
गत पुसमा सम्पन्न दोस्रो अधिवेशनबाट निर्वाचित युवा नेतृत्वको टोलीले कम्पनीलाई सिर्जनशील, पारदर्शी र व्यावसायिक ढङ्गले सञ्चालन गरिरहेको छ । नयाँ पुस्ताको ऊर्जा, प्रविधिमैत्री सोच र दीर्घकालीन दृष्टिकोणले कम्पनीको आगामी यात्राप्रति थप आशा जगाएको छ ।
भावी योजना
विश्वकर्मा गोल्ड एण्ड सिल्भर आर्टिसियन नेशनल ट्रेड सेभिङ्ग ग्रुप लिमिटेडले आफ्नो संस्थागत विकासलाई दीर्घकालीन दृष्टिकोणका साथ अघि बढाउँदै विभिन्न महत्वकांक्षी योजनाहरू तय गरेको छ ।
१. आधुनिक कर्पोरेट स्वरूपमा रूपान्तरण
कम्पनीको नयाँ शोरुम निर्माण कार्य सम्पन्न भइसकेको छ । निकट भविष्यमै आधुनिक व्यवस्थापन प्रणाली, एकरूप कर्मचारी पोशाक (ड्रेस कोड) तथा आकर्षक कर्पोरेट वातावरणसहित नयाँ स्वरूपमा सञ्चालनमा ल्याइने तयारी भइरहेको छ । यसले कम्पनीको व्यावसायिक छवि अझ सुदृढ बनाउने अपेक्षा गरिएको छ ।
२. शाखा विस्तार
सेवालाई देशव्यापी बनाउने लक्ष्यअनुसार बागमती प्रदेशको काठमाडौं तथा मधेश प्रदेशका उपयुक्त स्थानमा नयाँ शाखा स्थापना गर्ने योजना कम्पनीले अघि सारेको छ । क्रमशः सातै प्रदेशमा आफ्नो पहुँच विस्तार गर्दै राष्ट्रिय स्तरको संस्थाका रूपमा विकास गर्ने कम्पनीको दीर्घकालीन लक्ष्य रहेको छ ।
३. नयाँ उत्पादनको विकास
उपभोक्ताको बदलिँदो आवश्यकता र बजारको मागलाई मध्यनजर गर्दै कम्पनीले हल्का तौलका २४ क्यारेट तथा २२ क्यारेट सुनका आधुनिक गरगहना उत्पादन गर्ने तयारी गरिरहेको छ । परम्परागत डिजाइनसँगै आधुनिक डिजाइनका उत्पादन बजारमा ल्याउने योजना पनि कम्पनीको प्राथमिकतामा रहेको छ ।
४. पूर्ण डिजिटलीकरण
कम्पनीका सम्पूर्ण प्रशासनिक, व्यवस्थापकीय तथा व्यावसायिक गतिविधिलाई डिजिटल प्रणालीमा रूपान्तरण गर्ने योजना रहेको छ । सेवा प्रवाह, अभिलेख व्यवस्थापन, ग्राहक सेवा, सूचना आदान–प्रदान तथा प्रचार–प्रसारलाई सफ्टवेयर, अनलाइन प्रणाली र सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रभावकारी बनाइनेछ ।
५. आधुनिक प्रविधि र यान्त्रिकीकरण
विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धी बन्न उत्पादन प्रक्रियामा आधुनिक प्रविधि तथा अत्याधुनिक मेसिनको प्रयोगलाई प्राथमिकता दिइनेछ । यसबाट उत्पादन लागत घट्नुका साथै गुणस्तर र उत्पादन क्षमता वृद्धि हुने अपेक्षा गरिएको छ । अन्ततः यसको प्रत्यक्ष लाभ उपभोक्ताले पनि प्राप्त गर्नेछन् ।
६. प्रवद्र्धनात्मक अभियान सञ्चालन
कम्पनीको उद्देश्य, उपलब्धि तथा लगानीका अवसरबारे व्यवसायी र सम्भावित लगानीकर्तालाई जानकारी गराउन देशका विभिन्न स्थानमा गोष्ठी, सेमिनार, अन्तरक्रिया तथा प्रशिक्षण कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ । यसले कम्पनीप्रति विश्वास अभिवृद्धि गर्नुका साथै सेयर सदस्यको दायरा विस्तार गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
७. गुणस्तर अभिवृद्धि
उत्पादनलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार थप गुणस्तरीय बनाउने कम्पनीको लक्ष्य रहेको छ । हलमार्किङ, गुणस्तर प्रमाणीकरण तथा आवश्यक मापदण्ड पूरा गरी उपभोक्तालाई विश्वसनीय र प्रमाणित गरगहना उपलब्ध गराइनेछ ।
८. ग्राहकमुखी अतिरिक्त सेवा
ग्राहकको सुविधालाई केन्द्रमा राख्दै कम्पनीले विभिन्न नयाँ सेवाहरू विस्तार गर्ने योजना बनाएको छ । तीमध्ये मुख्य रूपमा–
– होम डेलिभरी सेवा
– थोक तथा खुद्रा बिक्री
– अर्डरअनुसार गरगहना निर्माण
– पुराना गरगहनाको सट्टापट्टा सुविधा
– सुरक्षित ढुवानी व्यवस्था
– कच्चा सुन (Gold Bullion) को खरिद-बिक्री
जस्ता सेवाहरू क्रमशः विस्तार गरिनेछन् । आवश्यकता र बजारको मागअनुसार भविष्यमा थप सेवासमेत समावेश गरिने कम्पनीको योजना रहेको छ ।
निष्कर्ष
विश्वकर्मा गोल्ड एण्ड सिल्भर आर्टिसियन नेशनल ट्रेड सेभिङ्ग ग्रुप लिमिटेड केवल एउटा व्यावसायिक संस्था मात्र होइन, नेपाली सुनचाँदी उद्योगलाई आधुनिक, संगठित र आत्मनिर्भर बनाउने दीर्घकालीन सोच बोकेको साझा अभियान हो । सयौं व्यवसायीको सामूहिक लगानी, सहकार्य र विश्वासको जगमा स्थापना भएको यस कम्पनीले छोटो अवधिमै अनेकौँ उतारचढाव, चुनौती र कठिन परिस्थितिको सामना गर्दै आफूलाई निरन्तर परिष्कृत गर्दै आएको छ ।
कोभिड-१९ महामारी, विश्वव्यापी आर्थिक मन्दी, सुनको मूल्यमा आएको अस्वाभाविक उतारचढाव तथा विभिन्न किसिमका नकारात्मक प्रचारप्रसारजस्ता प्रतिकूल अवस्थाले कम्पनीको यात्रालाई केही समय प्रभावित बनाए पनि ती चुनौतीहरूले कम्पनीलाई कमजोर बनाउनुको सट्टा अझ परिपक्व र अनुभवसम्पन्न बनाएका छन् । यही अनुभवलाई पुँजीका रूपमा ग्रहण गर्दै कम्पनीले आफ्नो व्यवस्थापन प्रणाली, कार्यशैली र व्यावसायिक रणनीतिमा समयानुकूल सुधार गर्दै नयाँ आत्मविश्वासका साथ अगाडि बढिरहेको छ ।
वर्तमानमा कम्पनीले उत्पादनको गुणस्तर, आधुनिक प्रविधिको प्रयोग, डिजिटल प्रणाली, शाखा विस्तार, पारदर्शी व्यवस्थापन तथा ग्राहकमैत्री सेवामार्फत नयाँ पहिचान स्थापित गर्ने दिशामा उल्लेखनीय प्रयास गरिरहेको छ । आगामी दिनमा अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसारका उत्पादन, गुणस्तर प्रमाणीकरण, अत्याधुनिक प्रविधिको प्रयोग तथा देशव्यापी सेवा विस्तारमार्फत नेपाली सुनचाँदी उद्योगलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने स्पष्ट योजना कम्पनीसँग रहेको छ ।
नेपालको सुनचाँदी उद्योग तीव्र प्रतिस्पर्धा, प्रविधिगत परिवर्तन र विश्वव्यापी बजारको प्रभावबाट गुज्रिरहेको वर्तमान अवस्थामा यस्ता संस्थागत र सामूहिक प्रयासहरूको महत्व झन् बढेको छ । यदि व्यवसायी, लगानीकर्ता, कालिगढ र उपभोक्ताबीच विश्वास, सहकार्य र उत्तरदायित्वलाई थप मजबुत बनाउन सकियो भने विश्वकर्मा गोल्ड एण्ड सिल्भर आर्टिसियन नेशनल ट्रेड सेभिङ्ग ग्रुप लिमिटेड नेपाली सुनचाँदी उद्योगको अग्रणी, विश्वासिलो र उदाहरणीय संस्थाका रूपमा स्थापित हुने सम्भावना अत्यन्त प्रबल देखिन्छ ।
अन्ततः, “सामूहिक लगानी, आधुनिक प्रविधि, गुणस्तरीय उत्पादन र पारदर्शी व्यवस्थापन” भन्ने मूल दर्शनलाई आत्मसात् गर्दै कम्पनीले आफ्नो यात्रालाई निरन्तर अघि बढाइरहेको छ । यही प्रतिबद्धता, दूरदृष्टि र निरन्तर सुधारको संस्कृतिले आगामी दिनमा यस कम्पनीलाई नेपालको मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा समेत प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने सक्षम र विश्वासिलो संस्थाका रूपमा स्थापित गर्ने विश्वास गर्न सकिन्छ ।
– लेखक विजि एण्ट्स ग्रुप लिमिटेडका अध्यक्ष तथा नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका केन्द्रीय सदस्य हुनुहुन्छ ।
